Exproof Kablo ve Bağlantı Elemanları

Exproof Hizmet — Kablo Yönetimi

Tehlikeli Bölgelerde ATEX Uyumlu Kablo Sistemi

Patlayıcı ortamlardaki elektrik tesisatlarında en çok göz ardı edilen ancak en kritik detaylardan biri kablo geçişleri ve bağlantı noktalarıdır. Yanlış kablo rekoru, standart dışı buat ya da yetersiz sızdırmazlık; Zone 0/1/2 bölgelerde hayati tehlike ve yasal ihlal anlamına gelir. IEC 60079-14 standardı kapsamında tüm kablo montaj, rekor ve buat seçimini ATEX direktifleriyle uyumlu biçimde yürütüyoruz.

Exproof Kablo Rekoru (Rakoru) Montajı

Kablo rekorları, tehlikeli bölgedeki pano, buat veya ekipman muhafazalarına kablo girişini hem mekanik hem de atmosfer yönünden sızdırmaz kılmak için kullanılır. ATEX sertifikalı rekorlar; gaz grubuna (IIA/IIB/IIC) ve sıcaklık sınıfına (T1–T6) göre seçilmelidir.

Ex-d Kablo Rekoru

Alev sızdırmaz muhafazalara (Ex-d pano, motor klemens kutusu) uygulanır. Kablo çapına ve gaz grubuna uygun flanş aralığı ve minimum vidalı geçiş uzunluğu standart değerlerin altına düşemez. Çift contralı tipller (double-lock) veya özel dolgu macunlu rekorlar yüksek basınç değişkenliği olan ortamlar için tercih edilir.

Ex-e Kablo Rekoru

Artırılmış emniyet muhafazalara (Ex-e buat, klemens kutusu) uygulanır. IP66/67 sızdırmazlık ve sıkıştırmalı conta sistemi ile kablo dış kılıfını sabitler. Mekanik çekme dayanımı (pull-out force) üretici sertifika değeriyle uyumlu olmalıdır.

Sızdırmazlık Rekoru (Sealing Fitting)

Boru içi kablo sistemlerinde, boru tehlikeli bölgeye girişte zorunlu dolgu harcı (sealing compound) ile doldurulur. Bu işlem; gaz, buhar veya alev transferini boru içinden engeller. Konnektörlü erişim borusu kullanılan sistemlerde periyodik dolgu bütünlüğü kontrolü gerektirir.

Kablo Seçimi ve Döşeme Metodları

SWA (Çelik Zırhlı) Kablo

IEC 60079-14 kapsamında en yaygın kabul gören kablo tipi. Çelik tel zırh; mekanik darbeye, kemirici hayvanlara ve kaza kesme riskine karşı koruma sağlar. SWA kablo; zırh kablo rekorlarıyla ex ekipmana bağlanır ve zırh tabakası topraklama süregelen iletken (CPC) olarak kullanılabilir. Dış kılıf LSOH/LSZH (halojensiz) tercih edilir.

Boru İçi Kablo Sistemi

Tehlikeli bölgeden güvenli bölgeye geçişlerde, sızdırmazlık rakoru ile boru sistemi oluşturulur. Tek damar (H07RN-F veya eşdeğeri) veya çok damarlı yumuşak bakır iletkenli kablolar kullanılabilir. Boru dönüşlerinde exproof pull box uygulanır; düz çekme mesafesi 15 m'yi geçmemelidir.

Kablo Taşıyıcı Sistemler

Kablo kanalı (trunking) ve kablo merdiveni (ladder); paslanmaz çelik veya galvaniz kaplama ile korozif/nemli ortamlara uygun seçilir. Kablo merdiveni açıklıkları statik hesabıyla belirlenir; her 300-500 mm'de bir kablo bağı veya klips kullanılır. IEC 61537 referans alınır.

Ex-e Buat ve Bağlantı Kutusu Montajı

Tehlikeli bölgede ara bağlantı noktaları, kablo ekleme veya dağıtım için ATEX sertifikalı Ex-e buat (junction box) kullanılır. Kurulumda dikkat edilen noktalar:

• Terminal seçimi: Minimum creepage/clearance mesafelerine sahip (gaz grubuna göre IIC için daha büyük) ATEX sertifikalı terminal bloğu
• Doluluk oranı: Buat iç hacminin %75'ini aşmayacak şekilde terminal + kablo düzeni planlanır
• Montaj yönü: Kablo girişleri alta ya da yanlara; nem/su sızıntısı önlenecek şekilde konumlandırılır
• Conta ve kapak tork değeri: Üretici dokümana göre kalibreli tork anahtarıyla sıkıştırılır; conta deformasyonu izlenir
• Etiketleme: Her buat üzerinde zone, gaz grubu, sıcaklık sınıfı ve ATEX kodu okunur durumda kalır

Uygulama Adımları

1. Bölge ve gaz grubu doğrulama — Zone sınıfı, gaz/toz grubu, sıcaklık sınıfı belirlenir
2. Kablo ve rekor seçimi — Uygun kablo tipi, çap ve ATEX rekor kataloğu eşleştirmesi
3. Kablo rotası planlaması — Mekanik hasar riski, sıcaklık, nem, kimyasal maruz kalma değerlendirmesi
4. Taşıyıcı sistem kurulumu — Kablo merdiveni, kanal veya boru hattı montajı
5. Kablo döşeme ve bağlama — Minimum bükme yarıçapı, gerilim yükü takibi
6. Rekor ve buat montajı — Tork değerleri, conta ve sızdırmazlık kontrolü
7. Topraklama ve eşpotansiyel dengeleme — IEC 60079-14 Bölüm 9'a uygun
8. Denetim ve belgelendirme — Görsel muayene + IEC 60079-17 çek listesi + EMO onaylı rapor

Sıkça Sorulan Sorular

Exproof kablo rekoru neden gereklidir?

Standart rekorlar alev sızdırmaz ya da artırılmış emniyet sertifikasına sahip değildir. ATEX alanında kablo geçişlerinin her birinin sertifikalı rekorla yapılması yasal zorunluluktur; aksi hâlde pano veya ekipman ATEX uygunluğunu yitirir.

Exproof alanda hangi kablo tipleri kullanılır?

Genellikle SWA (çelik zırhlı) bakır iletkenli LSOH/LSZH kablo tercih edilir. Kimyasal ortamlarda PUR kılıflı kablo, titreşimli ekipmanlarda esnek örgülü tip. Kablo seçimi bölge şartname ve ortam koşullarına göre belirlenir.

Ex-e buat ile standart buat arasındaki fark nedir?

Ex-e buat; IP54+ koruma, kıvılcımsız terminal, minimum creepage mesafesi ve ATEX sertifikasına sahiptir. Standart buat bu gereklilikleri karşılamaz ve Zone 1/2'de kullanımı yasaktır.

Exproof kablo montajında boru zorunlu mu?

IEC 60079-14 boru kullanımını şart koşmaz; SWA kablo doğrudan döşeme için kabul edilir. Boru tercih edilirse ATEX sertifikalı sızdırmazlık rakoru ve sealing fitting uygulanmalıdır.